Toàn cảnh những sự kiện nổi bật thế giới trên các lĩnh vực năm 2018

Bài trước: Mục đích sống là sống có mục đích

Những điều tưởng sẽ dịu đi lại căng lên, còn những chỗ tưởng chừng căng lên thì lại dịu xuống. Nếu nhìn tổng thể, năm 2018 chủ yếu nổi lên sự xung đột về địa chiến lược giữa các cường quốc. Có thể nói, sự quay trở lại của chính trị cường quyền, làm thế giới đảo lộn. Đây là sự xung đột dữ dội. Có thể nói, đây là năm mở đầu cho quá trình thay đổi trật tự thế giới mới, nhiều người dự báo là có thể bước sang giai đoạn một cuộc chiến tranh lạnh mới. Điều này chưa dám khẳng định nhưng cũng không loại trừ.

TOÀN CẢNH CHUNG 2018

CUỘC CẠNH TRANH GIỮA CÁC SIÊU CƯỜNG


LĨNH VỰC KINH TẾ

Chiến tranh thương mại Mỹ – Trung

Cuộc cạnh tranh ảnh hưởng giữa hai siêu cường Mỹ – Trung trở nên quyết liệt từ tháng 7, khi chính quyền Tổng thống Donald Trump quyết định áp thuế với 50 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu của Trung Quốc, châm ngòi cho chiến tranh thương mại giữa hai nước. Bắc Kinh đáp trả theo chiến thuật “ăn miếng trả miếng”, khiến Trump tung đòn áp thuế tiếp theo, nâng giá trị hàng hóa mà Mỹ và Trung Quốc áp thuế lẫn nhau lần lượt là 250 tỷ USD và 110 tỷ USD.

Chiến tranh thương mại được cho là một khía cạnh trong chiến lược của Mỹ nhằm đối phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc, trong bối cảnh chính quyền Trump ngày càng lo ngại với các hoạt động quân sự hóa của Bắc Kinh trên Biển Đông, sáng kiến Vành đai và Con đường hay các hành vi thương mại bất bình đẳng cũng như tình trạng ăn cắp quyền sở hữu trí tuệ và gián điệp mạng.

Cuộc ganh đua này khiến nhiều người lo ngại về “Chiến tranh Lạnh mới” giữa Mỹ và Trung Quốc. Dù lãnh đạo hai nước mới đây nhất trí ngừng áp thêm thuế với hàng hóa của nhau, đây mới chỉ được coi là “giải pháp đình chiến” khó có thể giải quyết được mâu thuẫn gay gắt giữa hai nước. Khi thời gian đình chiến này hết hiệu lực vào tháng 3, chiến tranh thương mại rất có thể sẽ tiếp diễn quyết liệt hơn và có nguy cơ đẩy kinh tế toàn cầu vào tình trạng suy thoái.

CPTPP được ký kết và có hiệu lực

Cuối tháng 10/2018, Australia trở thành quốc gia thứ 6 phê chuẩn Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), hội đủ điều kiện cần thiết để hiệp định này được thực thi từ tháng 1/2019.

CPTPP – hiệp định thương mại tự do giữa 11 nước gồm Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam – được ký vào rạng sáng 9/3 (giờ Hà Nội) tại thủ đô Santiago, Chile. CPTPP thay thế Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) sau khi Mỹ rút lui năm 2017.

CPTPP được kỳ vọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo thêm nhiều việc làm, giảm đói nghèo và nâng cao chất lượng sống của người dân các quốc gia thành viên. Hiệp định này sẽ tạo ra một trong những khối tự do thương mại lớn nhất thế giới với một thị trường khoảng 499 triệu dân và Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) khoảng 10.100 tỷ USD, chiếm 13,5% GDP thế giới.

Ngày 12/11, Việt Nam đã trở thành nước thứ 7 phê chuẩn CPTPP sau khi được Quốc hội biểu quyết thông qua. Viện Nghiên cứu Kinh tế Quốc tế Peterson cho rằng CPTPP sẽ giúp Malaysia, Singapore, Brunei và Việt Nam tăng trưởng thêm hơn 2% GDP vào năm 2030.

Thị trường tiền ảo lao dốc chóng mặt, nhiều khối tài sản bị “bốc hơi”

Trái với đợt tăng kỷ lục cuối 2017 cùng kỳ vọng sẽ tiếp tục khởi sắc trong năm 2018, Bitcoin, Ethereum, cũng như các đồng tiền ảo khác đã liên tục rớt giá kể từ tháng 2, và giờ đây chuẩn bị khép lại một năm đầy ảm đạm.

Sự suy thoái của thị trường tiền ảo cũng đang tạo ra nhiều hiệu ứng xấu trong thị trường. Nhiều doanh nghiệp blockchain đã buộc phải đóng cửa hoặc sa thải nhân viên để tồn tại. Trong đó đáng chú ý phải kể tới hãng sản xuất máy đào tiền ảo Bitmain – kẻ được mệnh danh là một trong những “cá voi” lớn nhất, từng được Forbes định giá lên tới 12 tỷ USD.

Sau những thành công “chói lọi” hồi đầu năm, Bitmain bắt đầu sụt giảm doanh thu do những biến động của thị trường tiền ảo. Báo cáo Q2/2018 cho biết công ty này đã mất hơn 700 triệu USD chỉ trong vài tháng ngắn ngủi, và dự đoán sẽ bị thu nhập ròng âm vào cuối năm nay.

Trong khi giá trị Bitcoin cùng các đồng tiền ảo khác rớt “thê thảm”, thì những vụ việc lừa đảo, tấn công mạng, tống tiền,… liên quan tới loại hình này lại tăng mạnh, đỉnh điểm là vụ tấn công có quy mô lớn vào đầu tháng 11 khiến cộng đồng mạng “chao đảo” với ước tính khoảng 700.000 website bị ảnh hưởng.

Giữa tháng 12, nhiều doanh nghiệp, trường học và các địa điểm thương mại ở Mỹ, Canada, New Zealand đã phải di tản sau khi nhận được lời đe dọa đánh bom, yêu cầu tiền chuộc Bitcoin từ các nhóm tội phạm lừa đảo.

Giới tội phạm theo đó, đã chuyển sang sử dụng Bitcoin và ví điện tử thay vì các hình thức tống tiền phổ thông khác như chuyển khoản, tiền mặt,… Ưu điểm của phương thức này, dưới góc độ của kẻ tống tiền, đó là có thể được diễn ra trực tiếp bằng thiết bị kết nối Internet mà không cần thông qua một tổ chức tài chính trung gian nào.

Việc không thể truy xuất ai đã chuyển Bitcoin cho ai, ai đã mua gì bằng Bitcoin, tất cả chỉ là những dòng lưu trữ mơ hồ được ghi chép lại trong những cuốn sổ cái (blockchain), đồng tiền ảo này hiện là cách an toàn nhất để tội phạm có thể nhận tiền chuộc mà không bị cảnh sát xác định danh tính.

Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran

Bất chấp các quy tắc và thông lệ quốc tế, ngày 8-5, Tổng thống Mỹ D. Trump đơn phương tuyên bố rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran, vốn được chính quyền tiền nhiệm ký năm 2015, đồng thời áp đặt trở lại các biện pháp trừng phạt Iran.

Động thái này đã đe dọa lợi ích kinh tế của nhiều nước và gây rạn nứt trong quan hệ giữa Mỹ với các đồng minh châu Âu. Nhiều nước chỉ trích hành động của Mỹ là sự “phá vỡ lòng tin vào trật tự quốc tế”, đồng thời gây thêm nguy cơ bất ổn cho khu vực Trung Đông.


LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ

Hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Triều

Cuộc gặp thượng đỉnh đầu tiên giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un diễn ra ngày 12/6 tại Singapore sau một năm cận kề bờ vực chiến tranh trên bán đảo Triều Tiên và nỗ lực hòa giải của Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in. Sự kiện thu hút sự chú ý của dư luận toàn thế giới, được kỳ vọng sẽ mở ra một thời kỳ mới trong quan hệ Mỹ – Triều.

Trong cuộc gặp, Trump và Kim nhất trí chấm dứt tình trạng đối đầu và hướng tới mục tiêu phi hạt nhân hóa bán đảo, nhưng không đề ra thời gian biểu cụ thể. Tổng thống Mỹ ca ngợi kết quả của cuộc gặp thượng đỉnh, trong khi giới quan sát tỏ ra hoài nghi về tác động thực tiễn của nó.

Sau hội nghị, Mỹ chấm dứt các cuộc tập trận chung với Hàn Quốc, trong khi Triều Tiên đồng ý trao trả hài cốt lính Mỹ chết trong chiến tranh và phá dỡ một số cơ sở thử nghiệm vũ khí hạt nhân, tên lửa. Tuy nhiên, nỗ lực phi hạt nhân hóa bán đảo không tiến triển như kỳ vọng, khi Triều Tiên được cho là vẫn tiếp tục mở rộng các cơ sở tên lửa, hạt nhân, còn Mỹ vẫn duy trì chiến dịch gây sức ép tối đa. Bộ Ngoại giao Triều Tiên ngày 16/12 cảnh báo rằng hành động này của Mỹ sẽ “chặn đứng nỗ lực giải giáp vũ khí hạt nhân mãi mãi”.

Hàn Quốc – Triêu Tiên ba lần gặp thượng đỉnh

Quan hệ hai miền Triều Tiên chứng kiến bước ngoặt lịch sử vào ngày 27/4khi Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in và lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un lần đầu tiên gặp nhau tại Khu Phi quân sự (DMZ) nhằm thảo luận về phi hạt nhân hóa, xây dựng hòa bình vĩnh viễn trên bán đảo và phát triển quan hệ liên Triều.

Cuộc gặp mở đầu cho thời kỳ nồng ấm mới trên bán đảo cũng như tạo tiền đề cho hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Triều. Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump dọa hủy hội nghị với Triều Tiên, Kim – Moon bất ngờ có cuộc gặp lần hai vào ngày 26/5 tại DMZ nhằm tái nhất trí lập trường hướng tới hòa bình và cam kết hướng tới phi hạt nhân hóa, tạo điều kiện cho thượng đỉnh Mỹ – Triều diễn ra như kế hoạch.

Tổng thống Hàn Quốc hôm 18/9 bay tới Bình Nhưỡng và có hội nghị thượng đỉnh lần ba với lãnh đạo Triều Tiên nhằm thúc đẩy tiến trình phi hạt nhân hóa đang bế tắc. Các cuộc gặp này được đánh giá là có vai trò lớn trong “phá băng” quan hệ giữa Hàn Quốc và Mỹ với Triều Tiên, nhưng vẫn chưa thể đóng vai trò quyết định trong nỗ lực phi hạt nhân hóa hoàn toàn bán đảo Triều Tiên giữa Washington và Bình Nhưỡng.

Thủ tướng Anh và “nhiệm vụ bất khả thi” về Brexit

Sau những chuỗi ngày dài đàm phán vô cùng căng thẳng, ngày 25/11, chính phủ Anh và Liên minh châu Âu (EU) đã nhất trí dự thảo thỏa thuận Brexit, định hình tương lai quan hệ hai bên sau khi Anh rời khỏi liên minh. Tuy nhiên, kết quả rất khó khăn mới đạt được này cùng với việc giành thắng lợi trong cuộc bỏ phiếu trong nội bộ đảng Bảo thủ hôm 12/12 cũng không thể giúp sứ mệnh của Thủ tướng Anh Theresa May về Brexit trở nên dễ dàng hơn do sức ép từ phía các đảng đối lập, những rào cản từ Quốc hội và thái độ “cương quyết không thỏa hiệp” từ các nhà lãnh đạo châu Âu.

Hiện một số nhà phân tích chính trị đang dự báo về khả năng Thủ tướng Anh có thể sẽ trì hoãn việc bỏ phiếu về thỏa thuận Brexit tới tận phút chót để Quốc hội nước này không còn phương án nào khác ngoài việc phê chuẩn bản thỏa thuận. Điều này sẽ giúp Anh tránh được kịch bản buộc phải rời khỏi EU trong trạng thái “rối ren” vào thời hạn 29/3/2019. Trong khi đó, nhiều tờ báo lớn của Anh cũng chỉ rõ tình thế khó khăn mà bà May đang phải đối mặt khi cho rằng, vị nữ Thủ tướng không còn nhiều sự lựa chọn khi mà thời hạn chót để Brexit trở thành hiện thực đang tới gần

Trước tình thế khó khăn trên, ngày 19/12, EU đã công bố “kế hoạch dự phòng khẩn cấp” để ứng phó trong kịch bản Brexit trở thành hiện thực mà không có thỏa thuận được thông qua. Đã 2 năm rưỡi trôi qua kể từ khi người Anh đưa ra chính kiến của mình tại cuộc trưng cầu dân ý lịch sử về Brexit (tháng 6/2016) song cho tới nay, kịch bản chấm dứt cuộc “hôn nhân” kéo dài 45 năm giữa Anh và EU vẫn chưa ngã ngũ. Tương lai của Brexit vẫn được dự báo là tiềm ẩn nhiều yếu tố bất ngờ khó đoán định.

Sóng gió quan hệ Nga – phương Tây

Sau một năm 2017 đầy biến cố, băng giá trong mối quan hệ Nga – Mỹ vẫn chưa tan vào năm 2018 và không chỉ bó hẹp trong mặt trận ngoại giao mà còn lan sang cả lĩnh vực quân sự. Trong khi những nghi ngờ xung quanh việc phương Tây cáo buộc vai trò của Nga trong vụ đầu độc cựu điệp viên Sergei Skripal tại Anh vào tháng 3/2018 vẫn chưa được giải tỏa, tháng 10/2018, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục cảnh báo về khả năng rút khỏi Hiệp ước các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF).

Những tranh cãi xung quanh vụ lực lượng hành pháp Nga bắt giữ 3 tàu hải quân và thủy thủ Ukraine trên eo biển Kerch vào tháng 11/2018 đã dẫn tới việc Tổng thống Mỹ Donald Trump hủy bỏ cuộc gặp thượng đỉnh với người đồng nhiệm Nga Vladimir Putin dự kiến diễn ra bên lề Hội nghị thượng đỉnh G20 ở Buenos Aires (Argentina). Trước đó, một cuộc gặp gỡ giữa hai nhà lãnh đạo dự kiến diễn ra bên lề lễ kỷ niệm 100 năm kết thúc Thế chiến thứ nhất tại Paris (Pháp) cũng đã bị hủy bỏ theo yêu cầu của nước chủ nhà.

Sau nhiều năm trông đợi, trung tuần tháng 7/2018, Hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Putin và người đồng nhiệm D.Trump đã diễn ra tại thủ đô Helsinki của Phần Lan, song cũng chưa đủ để mang lại giải pháp cho toàn bộ các vấn đề còn tồn tại trong quan hệ hai nước. Cho tới nay, dù Tổng thống Putin đã rộng mở cánh cửa đối thoại với Mỹ và Tổng thống D.Trump cũng đã từng tỏ thái độ thiện chí với người đồng nhiệm Nga, mối quan hệ giữa hai cựu thù Chiến tranh Lạnh này cũng khó có thể được hàn gắn nếu thiếu vắng những quyết tâm và hành động cụ thể, trong đó có việc “xích lại gần nhau hơn” trong nhiều vấn đề lớn của thế giới.

Phong trào biểu tình “Áo vàng” tại Pháp

Cuộc biểu tình lớn nhất 5 thập kỷ qua tại Pháp nổ ra từ ngày 17/11 khi hàng chục nghìn người mặc áo vàng xuống đường phản đối chính sách tăng thuế nhiên liệu của chính phủ dự kiến có hiệu lực từ tháng 1/2019.

Phong trào biểu tình “Áo vàng” không có lãnh đạo, không có người đại diện, không có tổ chức hay bất kỳ đảng phái chính trị nào đứng sau, nhưng lại tạo nên một làn sóng làm rung chuyển chính quyền của Tổng thống Emmanuel Macron – nhà lãnh đạo 40 tuổi được kỳ vọng sẽ “mang lại một luồng gió mới” cho chính trường Pháp kể từ khi lên nắm quyền vào tháng 5/2017.

Từ hình thức ban đầu là phản đối chính sách tăng thuế nhiên liệu, các cuộc biểu tình đã nhanh chóng leo thang thành bạo loạn khiến nhiều người thương vong, hàng nghìn người bị bắt giữ và thiệt hại về kinh tế lên tới hàng tỷ euro. Yêu sách của người biểu tình cũng được nối dài thêm với việc yêu cầu chính phủ hành động nhiều hơn nữa để thu hẹp khoảng cách giàu nghèo, giảm mức phí sinh hoạt đắt đỏ hay thậm chí là kêu gọi Tổng thống Macron từ chức.

Trước một tình thế đầy khó khăn, tối 10/12, ông Macron đã có bài phát biểu trên truyền hình, trong đó đưa ra một loạt các giải pháp cụ thể nhằm giải quyết xung đột xã hội. Nhà lãnh đạo này khẳng định trước các cử tri Pháp rằng ông đã lắng nghe được những “ý kiến giận dữ” từ mọi người và thừa nhận bản thân ông cũng gánh vác phần trách nhiệm trước những điều đang xảy ra đối với nước Pháp. Tổng thống Macron kêu gọi người dân cần giữ bình tĩnh, ổn định trật tự và phát huy tinh thần đoàn kết để tìm kiếm một lối thoát cho cuộc khủng hoảng.

Trong khi Pháp vẫn chưa thể dập tắt các cuộc biểu tình của phong trào “Áo vàng”, làn sóng biểu tình đã lan rộng sang nhiều nước châu Âu, thậm chí sang cả Canada và Israel.

“Cuộc chiến đảng phái” cam go ở Mỹ

Cuộc bầu cử giữa kỳ ở Mỹ ngày 6/11 đã mang lại chiến thắng cho đảng Dân chủ ở Hạ viện. Đây là cú giáng lớn đối với Tổng thống Donald Trump, bởi cuộc bầu cử giữa kỳ được coi là một cuộc trưng cầu dân ý đối với năng lực lãnh đạo của ông trong 2 năm qua.

Đảng Cộng hòa vẫn giữ thế đa số ở Thượng viện, nhưng việc để mất quyền kiểm soát Hạ viện sẽ giúp các đối thủ của ông Trump có thể vô hiệu hóa các dự luật mà Tổng thống đề xuất. Sự thay đổi cán cân quyền lực có thể sẽ khiến Quốc hội Mỹ trong 2 năm tới rơi vào bế tắc lập pháp, nhất là khi hai bên cùng tranh chiếc ghế Tổng thống năm 2020.

Chiến thắng ngoạn mục của ông Putin và ông Tập

Hồi tháng 3, hai nhà lãnh đạo Nga và Trung Quốc cùng tái đắc cử. Tại Nga, Tổng thống Vladimir Putin tái đắc cử với số phiếu ủng hộ áp đảo là 76%. Đây là nhiệm kỳ tổng thống thứ 4 của ông. Ở Trung Quốc, quốc hội nước này đã nhất trí bầu ông Tập Cận Bình làm Chủ tịch nước nhiệm kỳ thứ 2 với số phiếu ủng hộ tuyệt đối.

Điểm đáng chú ý là, trước khi bầu cử diễn ra, hiến pháp của Nga và Trung Quốc đã có những sửa đổi quan trọng. Theo đó, ở Trung Quốc, hiến pháp mới không còn quy định nhiệm kỳ của Chủ tịch nước không được vượt quá hai nhiệm kỳ liên tiếp. Tại Nga, hiến pháp sửa đổi cũng kéo dài nhiệm kỳ Tổng thống từ 4 lên 6 năm.


LĨNH VỰC QUÂN SỰ

Mỹ, Anh, Pháp không kích Syria

Liên quân Mỹ, Anh và Pháp ngày 14/4 phóng 105 tên lửa hành trình tấn công ba cơ sở bị nghi sản xuất, tàng trữ vũ khí hóa học của Syria, sau khi cáo buộc quân đội nước này dùng vũ khí hóa học tấn công dân thường ở thành phố Douma, Đông Ghouta làm khoảng 70 người chết.

Mỹ muốn vạch “lằn ranh đỏ” về việc sử dụng vũ khí hóa học với Syria bằng đòn không kích này, dù cáo buộc của họ bị Damascus và Moskva bác bỏ và cuộc tấn công cũng vấp phải sự đáp trả quyết liệt từ phòng không Syria. Quân đội Syria không bị thiệt hại đáng kể sau trận không kích.

Cuộc tấn công không làm thay đổi cục diện chiến trường, nhưng cho thấy Mỹ không thực sự có chiến lược dài hạn đối với vấn đề Syria, khi Tổng thống Donald Trump trước đó không lâu tuyên bố muốn rút quân khỏi Syria. Sau cuộc không kích, Trump thay đổi quan điểm và khẳng định sẽ tiếp tục sự hiện diện quân sự lâu dài tại Syria, nhưng ngày 19/12 lại tuyên bố đã “đánh bại IS”. Một quan chức quốc phòng Mỹ cho biết nước này đang cân nhắc rút quân “toàn bộ và nhanh chóng” khỏi quốc gia Trung Đông này.

Nga bắt tàu chiến Ukraine

Căng thẳng âm ỉ nhiều năm qua giữa Nga và Ukraine bất ngờ bùng phát vào ngày 25/11, khi cảnh sát biển Nga nổ súng bắt ba tàu chiến Ukraine đang tìm cách băng qua eo biển Kerch để tiến vào Biển Azov. Moskva cáo buộc các thủy thủ trên tàu chiến Ukraine xâm phạm lãnh hải và phớt lờ mệnh lệnh, trong khi Kiev khẳng định hải quân của họ chỉ đang thực hiện quyền tự do hàng hải.

Nga tuyên bố sẽ xét xử các thủy thủ Ukraine bị bắt. Tổng thống Ukraine Petro Poroshenko phản ứng bằng cách thiết quân luật trong vòng 30 ngày tại các khu vực giáp biên giới Nga, đồng thời kêu gọi phương Tây có các biện pháp can thiệp. Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định hủy cuộc gặp theo kế hoạch với người đồng cấp Nga Vladimir Putin bên lề hội nghị G20 ở Argentina để phản đối hành động này của Moskva.

Điện Kremlin cho rằng Tổng thống Ukraine đang có các hành động “khiêu khích nguy hiểm” nhằm tăng tỷ lệ ủng hộ trong cuộc bầu cử sắp tới. Moskva cũng đưa thêm nhiều vũ khí hiện đại tới bán đảo Crimea để tăng cường khả năng phòng thủ.

Tuy các nước phương Tây không tiến hành các biện pháp quân sự đáp trả Moskva theo lời kêu gọi của Kiev, vụ bắt tàu chiến sẽ ảnh hưởng rất lớn đến nỗ lực hòa giải của Tổng thống Vladimir Putin với châu Âu và một lần nữa cho thấy quan hệ giữa Nga với NATO vẫn rất căng thẳng, có thể làm bùng phát xung đột từ những sự cố bất ngờ.

Những thay đổi chiến lược của Mỹ ở Trung Đông

Tháng 5/2018, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran, hay còn được biết đến với tên gọi bản Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA) được ký kết giữa Iran với nhóm P5+1 (gồm: Nga, Mỹ, Pháp, Anh, Trung Quốc và Đức) năm 2015. Trong bài phát biểu liên quan từ Nhà Trắng, ông D.Trump cho rằng, JCPOA là một thỏa thuận “tồi tệ” và ông muốn xây dựng nên một thỏa thuận mới, trong đó không chỉ đặt ra giới hạn sâu hơn với chương trình hạt nhân Iran, mà còn nhằm vào dự án tên lửa đạn đạo cũng như việc Iran hậu thuẫn cho các nhóm vũ trang ở Trung Đông.

Việc Tổng thống D.Trump đi ngược lại chính sách của người tiền nhiệm và phá vỡ thành tựu của 15 năm đàm phán ngoại giao mà nhiều nước theo đuổi đã làm dấy lên nhiều quan ngại rằng động thái này sẽ “khơi lại những tranh cãi dai dẳng về một hồ sơ hạt nhân gai góc nhất ở Trung Đông”. Không những thế, quyết định trên còn đẩy Mỹ vào tình huống “đối đầu ngoại giao” không chỉ với Iran mà còn với nhiều nước đồng minh châu Âu. Hiện tất cả các nước còn lại trong JCPOA đều khẳng định quyết tâm giữ vững bản thỏa thuận và sẽ đưa ra những chính sách phù hợp nhằm bảo đảm những lợi ích kinh tế cho Iran cũng như “né tránh” các biện pháp trừng phạt từ Mỹ.

Ngoài vấn đề Iran, một quyết định bất ngờ và gây chú ý mà Tổng thống D.Trump vừa đưa ra trong những ngày cuối cùng của năm 2018 là việc Mỹ rút quân khỏi Syria sau khi tuyên bố giành chiến thắng trong cuộc chiến chống lực lượng Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng tại quốc gia Trung Đông này. Giới phân tích cho rằng, việc Mỹ quyết định khép lại 4 năm can dự vào cuộc chiến Syria sẽ tác động không nhỏ tới vai trò của Washington liên quan tới tương lai của Syria nói riêng và khu vực Trung Đông nói chung. Diễn biến này cũng được xem là đóng vai trò quan trọng trong việc định hình cục diện cuộc chiến kéo dài dai dẳng suốt gần 8 năm qua tại Syria, nhất là trong bối cảnh quân đội của chính quyền Tổng thống Basha al-Assad, dưới sự hậu thuẫn của Nga, đã giành được nhiều thắng lợi mang tính bước ngoặt.


LĨNH VỰC VĂN HÓA XÃ HỘI

Nhà báo Khashoggi bị sát hại

Nhà báo 60 tuổi Jamal Khashoggi biến mất hôm 2/10 khi tới lãnh sự quán Arab Saudi ở Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ làm thủ tục kết hôn. Thổ Nhĩ Kỳ mở cuộc điều tra, cáo buộc các đặc vụ Arab Saudi sát hại ông này. Sau nhiều lần bác bỏ, Riyadh cuối cùng thừa nhận Khashoggi đã bị giết, tuyên bố truy tố 11 người, trong đó 5 nghi phạm có thể lĩnh án tử hình.

Vụ sát hại Khashoggi làm dấy lên làn sóng phẫn nộ toàn cầu do nhóm sát thủ bị cáo buộc có những hành động “man rợ” như cưa xác và dùng axit tiêu hủy thi thể nạn nhân, đồng thời châm ngòi cho cuộc khủng hoảng ngoại giao tại Arab Saudi. Các nước Mỹ, Pháp, Đức đã áp lệnh trừng phạt với những quan chức bị nghi ngờ liên quan đến sự việc. Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman hứng chịu nhiều áp lực từ dư luận khi bị nghi ngờ là người đứng sau vụ sát hại Khashoggi.

Thượng viện Mỹ mới đây thông qua nghị quyết cáo buộc Thái tử Mohammed ra lệnh giết Khashoggi nhưng chính quyền Tổng thống Donald Trump nhiều lần khẳng định không có bằng chứng trực tiếp cho thấy Thái tử liên quan đến vụ giết nhà báo và liên tục nhấn mạnh tầm quan trọng của mối quan hệ đồng minh giữa Washington và Riyadh.

Sau nghị quyết của thượng viện Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố sẽ theo đuổi đến cùng cuộc điều tra. Giới quan sát cho rằng Ankara muốn nhân vụ này tăng cường sức ép địa chính trị với đối thủ Riyadh, lôi kéo Mỹ “xoay trục” quan hệ đồng minh từ Arab Saudi sang phía mình.

Cuộc giải cứu đội bóng trong hang Thái Lan

Cuộc chạy đua với nước và thời gian để giải cứu 1 huấn luyện viên cùng 12 cầu thủ nhí bị mắc kẹt hôm 23/6 đã thống trị các trang tin tức châu Á suốt một thời gian dài.

Đây là một chiến dịch giải cứu khổng lồ với sự tham gia của hơn 10.000 người, bao gồm hơn 100 thợ lặn, 900 cảnh sát, 2.000 binh sĩ và hàng trăm tình nguyện viên thế giới. Hơn 1 tỷ lít nước đã được bơm ra khỏi hang và một cựu thành viên lực lượng đặc nhiệm hải quân SEAL của Thái Lan không may thiệt mạng vì thiếu oxy khi đang làm nhiệm vụ đặt các bình khí dọc đoạn đường dài 3,2 km trong hang nơi các cậu bé mắc kẹt.

Cuối cùng, sau 18 ngày giải cứu nghẹt thở, 13 người mắc kẹt trong hang động ngập nước lần lượt được đưa ra khỏi hang.

Các thảm họa ở Indonesia

Không chỉ làm thế giới bàng hoàng về vụ rơi máy bay của hãng hàng không Lion Air ngày 29/10 khiến 189 người thiệt mạng, việc liên tiếp phải đối mặt với những thảm họa thiên nhiên tàn khốc đã khiến cho những khó khăn trong công tác khắc phục hậu quả thiên tai của Indonesia thêm chồng chất.

Mảnh vỡ máy báy Lion Air

Cuối tháng 7 và đầu tháng 8, tại đảo Lombok đã xảy ra hai trận động đất mạnh 6,4 và 7 độ richter làm trên 400 người thiệt mạng và gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản. Hàng chục nghìn ngôi nhà gần như bị phá hủy hoàn toàn và khoảng 20.000 người phải đi sơ tán.

Ngày 28/9, một trận động đất mạnh 7,5 độ richter đã làm rung chuyển bờ biển phía Tây đảo Sulawesi và gây ra thảm họa sóng thần có sức tàn phá hủy diệt. Một tháng sau thảm họa kép, chính quyền Indonesia công bố số liệu thống kê cho thấy số người thiệt mạng là 2.086 người; 4.438 người bị thương và thiệt hại kinh tế lên tới 18.480 tỷ rupiah (tương đương 1.220 tỷ USD).

Ngày 22/12, đợt sóng thần do núi lửa Anak Krakatoa phun trào tại eo biển Sunda giữa hai đảo Sumatra và Java, tiếp tục gây ra những thiệt hại nghiêm trọng về người và của. Theo số liệu thống kê sơ bộ, sóng thần đã khiến 281 người thiệt mạng, 1.016 người bị thương và 57 người mất tích. Tuy nhiên, con số này được dự báo là sẽ tiếp tục tăng cao khi lực lượng cứu hộ vẫn đang tiếp tục nỗ lực tìm kiếm những người còn mất tích trong các đống đổ nát.

Đất nước vạn đảo Indonesia nằm trong khu vực Vành đai lửa Thái Bình Dương. Phần lớn động đất trên thế giới đều xảy ra trong khu vực này do hoạt động mạnh mẽ của địa chất và núi lửa.

Cháy rừng ở California

Ngọn lửa bùng lên ở phía Bắc bang California ngày 8/11, phá hủy toàn thị trấn Paradise – nơi sinh sống của 27.000 cư dân, lan nhanh đủ thiêu 80 sân bóng/phút, đến thời điểm chiều tối 13/11, vẫn còn cháy dữ dội, buộc hàng chục ngàn người phải sơ tán khẩn cấp. Trên 200 người còn đang mất tích. Đây là vụ cháy rừng có số người chết cao nhất trong lịch sử California. Xác nạn nhân được tìm thấy trong những xe ôtô cháy đen, cạnh các phương tiện hay trong những ngôi nhà đổ nát…

Tính đến nay, vụ cháy rừng Camp cũng được cho là trận cháy gây thiệt hại lớn nhất về tài sản. Hơn 7.000 nhà cửa ở hạt Butte bị thiêu rụi. Ít nhất 15.000 công trình khác vẫn nằm trong diện bị đe dọa. Ngọn lửa lan rộng tới 303 km2 và chỉ 25% diện tích đám cháy đã được kiểm soát. Hơn 8.000 lính cứu hỏa toàn bang được huy động để giập tắt đám cháy, sau đó, nhờ các trận mưa “khủng”, đám cháy mới tắt. Hầu như năm nào cháy rừng cũng xảy ra tại California. Hàng trăm người đã chết, một số mất tích, thiệt hại vật chất vượt quá hàng trăm tỷ USD.

FIFA World Cup 2018

World Cup 2018 tại Nga đã thu hút 6,8 triệu khách du lịch đến xem các trận cầu đỉnh cao trên sân vận động. Theo ước tính, trung bình cứ 4 người tham dự thì có 4 phụ nữ. 576.000 chiếc hotdog đã được tiêu thụ trong 31 ngày của giải đấu.

 

Đội tuyển Pháp đã trở thành nhà vô địch năm nay, lần thứ 2 kể từ khi World Cup được tổ chức. Chúng ta nhớ về World Cup không chỉ vì những trận đấu mãn nhãn mà còn vì những trò đùa, và những cổ động viên quá khích đã trở nên nổi tiếng trên toàn thế giới.

Đám cưới nổi tiếng

Hôn lễ lớn nhất trong năm là của Hoàng tử Anh quốc Henry và nữ diễn viên Megan Markle. Những đám cưới nổi tiếng khác trong năm 2018 là: Cặp đôi đình đám trong Game of Thrones Kit Harington và Rose Leslie. Một số nhân vật nổi tiếng tổ chức đám cưới nhưng không muốn làm đình đám là diễn viên Hugh Grant hay đạo diễn Quentin Tarantino.

Mỹ chuyển sứ quán về Jerusalem

Ngày 14/5, Mỹ chính thức khai trương sứ quán tại Jerusalem, bất chấp sự phản đối của nhiều nước trên thế giới. Việc Washington quyết định chuyển sứ quán tới Jerusalem đã khiến người Palestine vô cùng tức giận. Họ coi hành động này là cổ súy cho sự kiểm soát của Israel đối với toàn bộ thành phố.

Ngay trong ngày 14/5, các cuộc đụng độ giữa người Palestine và lực lượng Israel đã khiến hơn 40 người chết, 1.800 người bị thương. Jerusalem là vùng đất linh thiêng đối với cả người Do Thái, người Cơ đốc giáo và Hồi giáo.

Sự thoái trào của nhóm khủng bố IS

Năm 2018 chứng kiến sự thoái trào của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng. Trước đó, tháng 12/2017, Nga nói hoàn thành sứ mệnh đánh bại IS ở Syria. Vài ngày sau, Thủ tướng Iraq Haider al-Abadi tuyên bố kết thúc cuộc chiến chống IS ở nước này. Theo giới phân tích, IS sẽ rút vào bí mật hoặc liên kết với al-Qaeda.

Trên thực tế, trong năm 2018, IS nhiều lần thừa nhận đứng sau các hoạt động khủng bố trên thế giới, nhưng nhiều vụ sau đó được xác định không hề liên quan tới nhóm này. Hôm 19/12, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ tuyên bố đã đánh bại IS ở Syria và sẽ rút quân khỏi khu vực này.

Biến đổi khí hậu Tăng nhiệt toàn cầu

Năm 2018 là một năm đầy những tin tức ảm đạm về sự tăng nhiệt toàn cầu và thêm những chỉ dấu nữa của biến đổi khí hậu. Thiên tai diễn ra với tần suất thường xuyên hơn và với cường độ mãnh liệt hơn: từ lũ lụt nghiêm trọng nhất ở Ấn Độ trong một thế kỉ cho tới những vụ hỏa hoạn gây tàn phákhắp bang California của Mỹ. Một báo cáo mang tính dấu mốc của Liên Hiệp Quốc vẽ nên một bức tranh đầy u ám về những hậu quả tàn khốc của biến đổi khí hậu đến năm 2040 nếu các nước không quyết liệt hành động.

Các nhà ngoại giao từ hơn 200 nước đã đạt một thỏa thuận duy trì thỏa thuận khí hậu Paris năm 2015, vốn đề ra mục tiêu giữ cho nhiệt độ toàn cầu không tăng quá 1,5 độ C so với mức tiền công nghiệp để tránh những thiên tai liên quan tới biến đối khí hậu. Chính quyền Trump, sau khi rút Mỹ ra khỏi thỏa thuận này năm 2017, đang đẩy mạnh quảng bá cho việc sử dụng than đá và đang ráo riết rút lại những quy định về bảo vệ môi trường ban hành dưới những chính quyền trước, trong khi Tổng thống Trump tiếp tục bày tỏ hoài nghi về sự tăng nhiệt toàn cầu.

Phong trào #MeToo

Phong trào #MeToo tiếp tục rọi ánh sáng vào những hành vi sai trái về tình dục nhắm vào những người đàn ông danh tiếng và đầy quyền thế trong xã hội Mỹ, đặc biệt là trong lĩnh vực giải trí và truyền thông. Được khơi mào bởi một bài báo của tờ The New York Times phanh phui những cáo buộc của hàng loạt nữ diễn viên nhắm vào ông trùm điện ảnh Hollywood Harvey Weinstein, phong trào này đã lan tỏa khắp mọi lĩnh vực và khắp thế giới, tạo điều kiện cho các nạn nhân bị xâm hại tình dục được cất cao tiếng nói.

Ông Weinstein chính thức bị cáo buộc phạm tội hãm hiếp khi ra đầu thú cảnh sát New York vào tháng 5. Các cáo buộc hành vi tình dục sai trái cũng hạ bệ Tổng giám đốc của mạng lưới truyền hình CBS Leslie Moonves. Trong phiên điều trần đầy kịch tính trước Thượng viện Hoa Kỳ vào tháng 9, người được Tổng thống Donald Trump đề cử làm thẩm phán Tòa án Tối cao Hoa Kỳ Brett Kavanaugh phải khai chứng trước những lời cáo buộc ông từng có hành vi tấn công tình dục thời trung học.

Vatican và bê bối xâm hại tình dục

Đức Giáo hoàng Phanxicô đang đối diện với cuộc khủng hoảng lớn nhất giáo triều của ông khi scandal xâm hại tình dục một lẫn nữa nổ ra ở các nước khắp thế giới. Giới hữu trách dân sự ở Mỹ đã điều tra quyết liệt hơn những cáo buộc xâm hại trong Giáo hội, bao gồm những vụ xâm hại xảy ra trên diện rộng ở bang Pennsylvania suốt nhiều thập niên qua.

Đức Giáo hoàng cũng loại bỏ hai Hồng y dính líu tới những vụ tai tiếng xâm hại tình dục khỏi nhóm cố vấn thân cận của ông, bao gồm Bộ trưởng Kinh tế của Vatican. Ông cũng sẽ triệu tập một hội nghị đặc biệt quy tụ khoảng hơn 100 người đứng đầu các Hội đồng Giám mục quốc gia cùng hàng chục chuyên gia và các lãnh đạo dòng tu khác về Vatican vào tháng 2 năm sau để tìm cách giải quyết cuộc khủng hoảng này.

Nhà khoa học Trung Quốc công bố tạo ra em bé chỉnh sửa gene đầu tiên

Ngày 26/11, tại Hong Kong, nhà nghiên cứu Hạ Kiến Khuê (người Thâm Quyến, Trung Quốc) tuyên bố tạo ra hai bé gái song sinh chỉnh sửa gene đầu tiên trên thế giới bằng kỹ thuật chỉnh sửa gene CRISPR-Cas9 trên phôi thai của 7 cặp đôi.

Ông Hạ cho rằng thí nghiệm không phải để chữa trị hay ngăn ngừa bệnh di truyền mà nhằm thử chèn thêm các đặc tính sinh học hiếm như khả năng kháng nhiễm HIV.

Công trình của PGS Hạ Kiến Khuê làm bùng nổ cuộc tranh cãi toàn cầu về áp dụng công nghệ gene trên người, đặc biệt là chỉnh sửa gene, với lo ngại về tôn giáo, đạo đức, pháp luật. Mặt khác, giới nghiên cứu cho rằng chỉnh sửa gene trên người khi không kiểm chứng được tương tác của các gene thêm vào hoặc bị loại bỏ, là đầy mạo hiểm.

Chưa ai khẳng định được đây là bước tiến hóa dài hay thảm họa nhân loại.

Trung Quốc nhân bản đôi khỉ đầu tiên trên thế giới

Nhóm nghiên cứu ở Viện Hàn lâm Khoa học tại Thượng Hải lần đầu nhân bản thành công loài khỉ bằng kỹ thuật chuyển nhân tế bào sinh dưỡng (SCNT). Để tạo ra hai con khỉ đuôi dài khỏe mạnh tên Zhong Zhong và Hua Hua, họ lấy nhân ở tế bào trứng của một cá thể và thay bằng nhân từ tế bào sinh dưỡng của cá thể khác. Trứng sau khi tái tạo được cấy vào vật mang thai hộ và phát triển thành bản sao của vật hiến nhân tế bào.

Phương pháp nhân bản này rất khó thực hiện ở loài khỉ. Bí quyết thành công của các nhà nghiên cứu là tiến hành quá trình SCNT nhanh hết mức có thể để hạn chế hư tổn ở trứng.

Việc tạo ra những con khỉ nhân bản có gene giống hệt nhau sẽ giúp tạo ra nguồn mẫu vật để nghiên cứu các bệnh về não do di truyền, ung thư, rối loạn miễn dịch hoặc trao đổi chất, cho phép đánh giá độ hiệu quả của thuốc chữa bệnh trước khi đưa vào sử dụng lâm sàng.

Trung Quốc hoàn thành cầu vượt biển dài nhất thế giới

Cầu vượt biển dài 55 km nối Hong Kong – Macau – Chu Hải khánh thành ngày 23/10 được mệnh danh là kỳ quan kiến trúc thế giới. Với vốn đầu tư 18 tỷ USD, đây là cầu vượt biển dài nhất thế giới và dài thứ sáu trên Trái Đất. Công trình giúp giảm thời gian di chuyển từ Hong Kong đến thành phố Chu Hải từ ba tiếng xuống 30 phút, mở ra tiềm năng lớn về phát triển kinh tế và du lịch.

Cầu được đánh giá cao về kỹ thuật xây dựng, bởi các kỹ sư phải khắc phục thách thức lớn nhất khi xây đường hầm dài 6,7 km chìm dưới biển. Đường hầm chạy giữa hai đảo nhân tạo nên đội thi công phải tạo cấu trúc khung bằng cách sử dụng 120 trụ rỗng bằng thép, mỗi trụ cao 55 m và nặng 50 tấn, gần bằng máy bay chở khách lớn nhất thế giới, Airbus 380.

Số thép sử dụng xây cầu nhiều hơn 60 lần tháp Eiffel. Cây cầu chịu được động đất 8 độ richter, siêu bão và tàu thuyền va chạm.

Nguyệt thực toàn phần dài nhất thế kỷ

Nguyệt thực toàn phần dài nhất thế kỷ diễn ra vào rạng sáng 28/7, kéo dài từ 0h14 đến 5h19 theo giờ Hà Nội. Đây là một trong những sự kiện thiên văn gây chú ý nhất trong thế kỷ 21. Hiện tượng có thể quan sát ở phần lớn các nước châu Phi, châu Á, châu Âu và châu Đại Dương.

Nguyệt thực là hiện tượng xảy ra khi Mặt Trăng đi vào vị trí thẳng hàng với Trái Đất và Mặt Trời, trong đó Trái Đất nằm giữa, che khuất ánh sáng Mặt Trời và đổ bóng lên vệ tinh tự nhiên của nó. Nguyệt thực toàn phần là lúc Mặt Trăng hoàn toàn nằm trong bóng của Trái Đất.


LĨNH VỰC KHOA HỌC CÔNG NGHỆ

Bê bối rò rỉ dữ liệu 50 triệu người dùng mạng xã hội của facebook

Năm 2018 có lẽ là một năm đáng quên của Facebook khi lòng tin của người dùng với mạng xã hội này đã bị sụt giảm nghiêm trọng sau hàng loạt vụ làm rò rỉ thông tin cá nhân của người dùng.

Giữa tháng 3 vừa qua, Facebook đã bị lâm vào một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng khi hơn 87 triệu người dùng mạng xã hội này trên toàn cầu bị Cambridge Analytica, một công ty phân tích dữ liệu của Anh, bị lấy cắp và sử dụng thông tin cá nhân trái phép mà họ không hề hay biết. Các dữ liệu được lấy cắp từ năm 2015 nhưng phải đến 2018 sự việc mới được công bố.

Những dữ liệu này sau đó đã được sử dụng để phân tích và lôi kéo các cử tri trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vào năm 2016, khi Cambridge Analytica được thuê vào mùa hè 2016 cho chiến dịch tranh cử của Donald Trump trong cuộc đua vào Nhà Trắng.

Đến cuối tháng 3, khi vụ bê bối Cambridge Analytica chưa được xoa dịu, Facebook lại một lần nữa khiến người dùng cảm thấy phẫn nộ khi thừa nhận âm thầm thu thập lịch sử cuộc gọi và tin nhắn trên smartphone chạy nền tảng Android có cài đặt ứng dụng Facebook.

Tháng 10/2018, Facebook một lần nữa lâm vào khủng hoảng khi mắc phải một lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng, cho phép hacker chiếm đoạt được mã truy cập của 30 triệu tài khoản người dùng để các tin tặc có quyền truy cập vào trang cá nhân của người dùng, trong số đó 29 triệu tài khoản đã bị hacker chiếm đoạt các thông tin liên lạc cơ bản (tên, địa chỉ email hoặc số điện thoại của người dùng) và thêm nhiều thông tin khác như giới tính, tôn giáo, địa điểm, thông tin về thiết bị người dùng đang sử dụng và lịch sử tìm kiếm trên Facebook.

Giữa tháng 12 vừa qua, Facebook một lần nữa khiến nhiều người dùng phải giật mình khi tiết lộ một lỗi xảy ra hồi tháng 9/2018, cho phép các nhà phát triển ứng dụng bên ngoài có thể truy cập vào các hình ảnh riêng tư của người dùng, bao gồm những hình ảnh mà người dùng chia sẻ lên mục Facebook Stories (chức năng “tin của bạn”, vốn chỉ cho phép bạn bè trên Facebook xem được) và thậm chí có thể xem được cả những hình ảnh mà người dùng chỉ mới dự định đăng tải lên Facebook nhưng chưa bấm nút chia sẻ (nghĩa là đã chọn ảnh để đăng lên Facebook, quá trình tải ảnh lên Facebook đã hoàn tất nhưng người dùng sau đó hủy bỏ quá trình này); thay vì chỉ được phép truy cập các hình ảnh được người dùng chia sẻ lên trang Facebook cá nhân ở chế độ công khai.

Ước tính 6,8 triệu người dùng đã bị ảnh hưởng bởi lỗi gây rò rỉ ảnh riêng tư này.

Mọi rắc rối vẫn chưa dừng lại với Facebook, khi gần đây nhất mạng xã hội này đã thừa nhận cho phép bên thứ 3, bao gồm các dịch vụ như Netflix hay Spotify… truy cập vào nội dung tin nhắn riêng tư của hàng triệu người dùng Facebook trên toàn cầu. Mặc dù Facebook khẳng định rằng không có bằng chứng nào cho thấy các công ty này lạm dụng nội dung tin nhắn cho mục đích xấu, nhưng việc cho phép người ngoài đọc các nội dung tin nhắn riêng tư đã khiến nhiều người dùng phẫn nộ.

Có thể nói 2018 là một năm đầy sóng gió của Facebook. Bên cạnh việc làm mất đi lòng tin từ phía người dùng, Facebook cũng phải đối mặt với vấn đề nội bộ lục đục khi nhiều lời kêu gọi nhà sáng lập Mark Zuckerberg rời khỏi chiếc ghế CEO của mạng xã hội này. Tuy nhiên đáp lại lời chỉ trích nhằm vào mình, Mark Zuckerberg cho biết vẫn sẽ tiếp tục đảm nhiệm chức vụ CEO Facebook để giúp công ty vượt qua những sóng gió hiện tại.

Giải thưởng Nobel về sinh lý học và y khoa

Giải thưởng Nobel về Sinh lý học và Y khoa 2018 đã được trao cho James P. Allison và Tasuku Honjo với phát hiện liệu pháp điều trị ung thư bằng cách ức chế điều hòa miễn dịch tiêu cực. Các nhà khoa học đã nghiên cứu cách thức các khối u ung thư đánh lừa hệ thống miễn dịch. Điều này cho phép họ tạo ra một liệu pháp chống ung thư hiệu quả.

Thay đổi định nghĩa kilogram

Từ ngày 20/5/2019, định nghĩa kilogram thay đổi bằng hằng số Planck nhằm đảm bảo đại lượng này luôn đáng tin cậy, giúp các phép đo khối lượng trở nên chính xác. Trước đây đơn vị kilogram vốn được xác định theo nguyên mẫu kilogram quốc tế Le Grand K (IPK), khối kim loại hình trụ trong hầm an toàn ở Paris cách đây 130 năm.

Nguyên mẫu kilogram quốc tế trong hầm an toàn ở Paris

IPK là một kilogram chuẩn nhưng từ lâu các nhà khoa học đã biết khối lượng của nó thay đổi theo thời gian do sự hao mòn và ô nhiễm không khí bám vào bề mặt. Sự thay đổi rất nhỏ nhưng có thể ảnh hưởng tới các ngành cần độ chính xác cao.

Vì vậy, ngày 16/11, đại diện từ hơn 60 quốc gia đã họp tại Pháp và thống nhất xác định lại kilogram bằng hằng số Planck gắn liền với ngành lượng tử. Hằng số này được đo bằng cách sử dụng cỗ máy “cân bằng Kibble” do nhà vật lý học quá cố Bryan Kibble phát triển.

Tàu thăm dò NASA đáp thành công xuống sao Hỏa

Ngày 27/11, tàu thăm dò InSight trị giá 850 triệu USD của NASA tiếp đất an toàn trên sao Hỏa, đánh dấu lần hạ cánh thành công đầu tiên xuống hành tinh đỏ. Chuyến hạ cánh được mô tả là “7 phút kinh hoàng” vì InSight phải giảm tốc độ từ 19.800 km/h xuống còn 5 km/h chỉ trong vài phút.

InSight “tiếp đất” thành công mở ra kỷ nguyên mới với các công cuộc khám phá tiếp theo để các nhà khoa học có thể biết được những gì có bên dưới bề mặt sao Hỏa, thứ trước đây luôn là bí ẩn.

Cánh tay robot trên InSight sẽ bắt đầu chuyển thiết bị đo địa chấn, máy khoan ra ngoài để thăm dò những trận động đất trên bề mặt sao Hỏa và khoan xuống độ sâu gần 4,9 mét so với bề mặt, sau đó đo đạc nhiệt độ tại đây.

Cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc, các ông lớn công nghệ lao đao

Một trong những sự kiện thu hút sự chú ý của báo giới và có tầm ảnh hưởng lớn tới sự phát triển của nền kinh tế thế giới là cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung. Không nằm ngoài vòng xoáy này, các ông lớn công nghệ ở cả Mỹ và Trung Quốc đều cảm thấy sức ép ngày một đè nặng lên đôi vai của họ.

Trong đó, Trung Quốc có phần yếu thế hơn vì là nước xuất khẩu. Có thể thấy Mỹ luôn hành động trước còn Trung Quốc là bên đáp trả, phản ứng với mỗi động thái của Mỹ. Tuy nhiên do các doanh nghiệp Trung Quốc không tạo quá nhiều ảnh hưởng trên đất Mỹ, do đó lợi thế trong chiến tranh thương mại vẫn đang nằm trong tay Mỹ.

Một sự việc gây chấn động trong năm 2018 là Mỹ buộc ZTE phải tạm dừng “các hoạt động kinh doanh chính” sau khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt các biện pháp cấm các công ty của Mỹ bán các linh kiện hay cung cấp dịch vụ cho hãng điện tử Trung Quốc cho đến năm 2025.

Lệnh cấm đã được áp dụng sau khi ZTE phá vỡ thỏa thuận vì đã vận chuyển bất hợp pháp hàng hóa và công nghệ của Mỹ đến Iran, vi phạm các lệnh cấm vận của nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Một “ông lớn” Trung Quốc khác là Huawei cũng gặp nhiều rắc rối với chính phủ Mỹ trong năm 2018, khi từng bị “rà soát” vì nghi ngờ có những hợp tác ngầm với chính phủ Trung Quốc, cũng như sử dụng thiết bị của họ để do thám người Mỹ.

Ở chiều ngược lại, Apple và đối tác đại diện cho phía Mỹ cũng rơi vào cảnh “lao đao” khi Tổng thống Trump đề xuất tăng mức thuế quan 10% áp dụng trên các mặt hàng thiết bị di động như iPhone và MacBook sản xuất từ Trung Quốc.

Những sự việc này hứa hẹn sẽ tạo thêm nhiều diễn biến căng thẳng cho cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung vào năm 2019.

Huawei vượt Apple trở thành hãng smartphone lớn thứ 2 thế giới

Năm 2018 là một năm đầy biến động của thị trường smartphone trên toàn cầu, nổi bật trong đó là sự vươn lên mạnh mẽ của các hãng smartphone đến từ Trung Quốc.

Sau một thời gian dài liên tục nắm giữ hai vị trí cao nhất về mặt doanh số trên thị trường smartphone, Samsung và Apple đã có bước chững lại trong năm 2018 và thậm chí Apple đã bị Huawei qua mặt để trở thành hãng smartphone lớn thứ hai trên thế giới.

Huawei cũng là hãng smartphone có mức tăng trưởng cao nhất trong năm qua, khi tính riêng trong quý III/2018, Huawei đã đạt mức tăng trưởng 32,9% về mặt doanh số so với cùng kỳ năm ngoái, chiếm 14,6% thị phần trên thị trường smartphone quý III/2018, tạo khoảng cách với Apple ở vị trí thứ 3 với mức thị phần 13,2%.

Mới đây Huawei đã hoàn thành mục tiêu bán được 200 triệu smartphone trên toàn cầu trong năm 2018, đồng thời đưa ra lời thách thức sẽ chiếm “ngôi vương” của Samsung trên thị trường smartphone trong thời gian tới. Điều này hứa hẹn một “cuộc đua” hấp dẫn giữa Huawei và Samsung trên thị trường smartphone trong năm 2019 và giới công nghệ sẽ chờ đợi xem liệu Huawei có lật đổ được Samsung hay không.

Ngoài Huawei thì các hãng smartphone Trung Quốc khác như Xiaomi, Oppo hay Lenovo… cũng có những bước tăng trưởng mạnh mẽ trên thị trường smartphone trong năm qua.

Ông chủ Jack Ma của Alibaba bất ngờ tuyên bố “về hưu” sớm

Tháng 9/2018, tỷ phú Jack Ma – người truyền cảm hứng cho biết bao bạn trẻ cũng như các doanh nghiệp trên thế giới, đã bất ngờ tuyên bố sẽ nghỉ hưu để tập trung vào hoạt động từ thiện.

Ma cho biết quá trình chuyển đổi người lãnh đạo của tập đoàn Alibaba sẽ diễn ra trong năm tới, và người nắm giữ vai trò trò Chủ tịch Tập đoàn là Daniel Zhang, hiện là giám đốc điều hành.

Chia sẻ với báo chí, tỷ phú giàu nhất Trung Quốc thừa nhận đang dành nhiều thời gian và tiền bạc hơn để làm từ thiện. Một trong những hoạt động từ thiện đáng chú ý của Ma đó là thành lập Quỹ mang tên ông vào năm 2014, chủ yếu dành riêng cho việc cải thiện hệ thống giáo dục của Trung Quốc, đặc biệt là ở các vùng nông thôn.

Jack Ma cho biết ông chỉ tình cờ bước vào thế giới kinh doanh khi thành lập Alibaba gần 20 năm trước, nhưng đã trở thành một trong những doanh nhân thành công nhất trong lịch sử khi đưa thương hiệu này trở thành một trong những tập đoàn thương mại điện tử lớn nhất thế giới và giúp bản thân ông trở thành một trong những người giàu nhất thế giới với khối tài sản 38,6 tỷ USD (tính đến tháng 8/2018).

“Có rất nhiều điều tôi có thể học từ Bill Gates. Tôi có thể không giàu như ông ấy, nhưng một điều tôi có thể làm tốt hơn đó là nghỉ hưu sớm hơn”, Jack Ma chia sẻ trong buổi phỏng vấn.

Jack Ma, người từng là giáo viên tiếng Anh trước khi sáng lập Alibaba, cũng chia sẻ rằng: “Tôi nghĩ một ngày nào đó, và chẳng bao lâu nữa đâu, tôi sẽ quay lại dạy học. Đây là điều tôi nghĩ tôi có thể làm tốt hơn là CEO của Alibaba”.

“Sếp Amazon” trở thành người giàu nhất trong lịch sử với khối tài sản ước tính 150 tỷ USD

Ít giờ sau khi bước vào ngày Prime Day (16/7) – đợt khuyến mãi lớn nhất của Amazon, CEO Jeff Bezos đã chính thức trở thành người giàu nhất trong lịch sử hiện đại dựa trên mức tăng giá trị cổ phiếu của công ty.

Cụ thể, khối tài sản của CEO Bezos trong ngày hôm đó đã tăng lên trên mức 150 tỷ USD. Đây là kỷ lục chưa từng được thiết lập trước đây, dù là với Bill Gates – tỷ phú luôn dẫn đầu danh sách trong gần một thập kỷ qua, hay thậm chí là trong thời điểm diễn ra bong bóng tài chính dot-com.

Chia sẻ về bí quyết để trở thành tỷ phú giàu trong lịch sử, Jeff Bezos luôn cho rằng nỗ lực quyết tâm và lòng dũng cảm “dám thử” là điều quan trọng nhất.”Cuộc sống luôn có đầy những rủi ro khác nhau. Khi bạn 80 tuổi và bắt đầu nghĩ về những điều mà mình hối tiếc trong cuộc sống, thì hầu hết trong số đó là những thứ chúng ta đã không làm. Chúng là những quyết định thiếu sót và sai lầm”, ông nói.

Jeff Bezos lần đầu tiên trở thành người giàu nhất thế giới vào tháng 11/2017, khi ông thực hiện một cú bứt phá ngoạn mục trước Bill Gates để vươn lên trong bảng xếp hạng.

Trong khi Bill Gates gần như không còn tham gia vào các hoạt động kinh doanh và chỉ tập trung trong lĩnh vực đầu tư, từ thiện, thì khối tài sản của Jeff Bezos tăng mạnh không ngừng. So với thời điểm 1 năm trước, tài sản ước tính của Jeff đã tăng hơn 50%.

Nhiều chuyên gia kinh tế nhận định số tài sản của Jeff Bezos vẫn sẽ tiếp tục tăng mạnh hơn nữa và thiết lập nhiều kỷ lục “vô tiền khoáng hậu” trong tương lai do đà tăng trưởng ấn tượng của Amazon, cũng như nền thương mại điện tử toàn cầu – đặc biệt là tại những quốc gia đang phát triển như Ấn Độ hay khu vực Đông Nam Á.

Giám đốc tài chính (CFO) của Huawei bất ngờ bị bắt giữ

Đầu tháng 12, báo giới quốc tế đón nhận một tin gây chấn động khi bà Meng Wanzhou, Giám đốc tài chính Huawei, bị giới chức Canada bắt giữ khi đang chờ chuyến bay ở Vancouver hôm 1/12.

Những cáo buộc sau đó được đưa ra, cho rằng bà Meng Wanzhou đã cố tình vi phạm lệnh trừng phạt Washington áp dụng lên Iran. Trong khi đó, Trung Quốc liên tục lên tiếng phản đối động thái của Mỹ và Canada, tạo nên căng thẳng giữa 2 cường quốc và mối đe dọa tới chiến tranh thương mại Mỹ – Trung.

Theo thông tin từ tòa án Canada, xuất phát từ một nguồn tin năm 2013 của Reuters rằng Huawei đã dùng công ty Skycom Tech có trụ sở ở Hong Kong để thực hiện các phi vụ làm ăn với Iran bất chấp lệnh cấm của Mỹ và Liên minh châu Âu, Mỹ đã mở một cuộc điều tra Huawei. Huawei ban đầu phủ nhận vi phạm bất cứ lệnh trừng phạt nào.

Bà Meng hiện đối mặt với khả năng bị dẫn độ sang Mỹ. Nếu bị chứng minh là có tội, bà có thể bị tù tới 30 năm.

Apple trở thành hãng công nghệ đạt giá trị nghìn tỷ USD đầu tiên trong lịch sử

Sau khi Apple công bố báo cáo tài chính quý II/2018 (quý III/2018 theo lịch tài khóa của công ty), với mức doanh thu và lợi nhuận đều lớn hơn so với những dự đoán trước đó của các nhà phân tích thị trường, điều này đã giúp cho cổ phiếu của Apple vọt và giúp cho giá trị vốn hóa thị trường của công ty cán mốc một ngàn tỷ USD.

Apple đã trở thành công ty đầu tiên của Mỹ, hãng công nghệ đầu tiên trên thế giới và là công ty thứ 2 trong lịch sử có giá trị thị trường vượt quá mốc nghìn tỷ USD. Trước đó công ty đầu tiên trong lịch sử đạt được cột mốc quan trọng này là PetroChina, khi công ty dầu khí của Trung Quốc này đã vượt mốc giá trị nghìn tỷ USD vào tháng 11/2007, tuy nhiên PetroChina đã không giữ được cột mốc này được lâu.

Khác với PetroChina, Apple đã nắm giữ được cột mốc nghìn tỷ USD khá lâu và thậm chí còn vượt qua được cột mốc này khi giá cổ phiếu của Apple vẫn giữ ở mức ổn định, thậm chí tăng nhẹ.

Tuy nhiên mọi chuyện không hoàn toàn suôn sẻ với Apple trong năm 2018. Sau khi ra mắt bộ 3 iPhone mới, bao gồm iPhone XS, XS Max và XR, với mức giá được đẩy lên cao một cách đáng kể, bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu cho thấy doanh số của iPhone không còn cao như kỳ vọng của Apple. Bản thân Apple cũng có những động thái cho thấy doanh số của iPhone đang bị sụt giảm, bao gồm việc trợ giá khi nâng cấp iPhone, ngừng cung cấp thông tin về doanh số iPhone tại báo cáo doanh thu hàng tháng… điều này đã khiến cho cổ phiếu Apple sụt giảm mạnh xuống dưới mức giá trị nghìn tỷ USD.

Không chỉ mất đi cột mốc giá trị thị trường nghìn tỷ USD, hiện tại Apple cũng mất đi danh hiệu công ty có giá trị thị trường lớn nhất thế giới, khi bị Microsoft vượt qua và chiếm lấy vị trí này, đẩy Apple xuống vị trí thứ 2 và khoảng cách giữa hai công ty đang ngày càng được nới rộng.

Bước sang năm 2019, chắc hẳn Apple sẽ phải đau đầu để tìm giải pháp đẩy mạnh doanh số iPhone, hoặc tìm cách giảm sự phụ thuộc quá nhiều vào lợi nhuận do chiếc smartphone này mang lại

Phát hiện lỗi bảo mật nghiêm trọng trên hàng tỷ máy tính và thiết bị di động

Đầu tháng 1/2018, các chuyên gia bảo mật đã phát hiện 2 lỗ hổng nghiêm trọng trên phần lớn vi xử lý của Intel, Apple và một số vi xử lý của AMD, ARM. Điều này đồng nghĩa với việc hàng tỷ máy tính và thiết bị di động sử dụng những vi xử lý này đang bị ảnh hưởng bởi các lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng.

Hai lỗi bảo mật có tên gọi Meltdown và Spectre cho phép tin tặc lấy cắp toàn bộ dữ liệu lưu trên bộ nhớ của máy tính cá nhân, thiết bị di động hay máy chủ… đang sử dụng các loại vi xử lý của Intel, AMD hay ARM.

Trong đó Meltdown ảnh hưởng đến hầu hết vi xử lý được sản xuất bởi Intel và Apple, đồng nghĩa với việc khoảng 90% máy tính cá nhân và máy chủ bị ảnh hưởng bởi lỗi này vì hiện Intel vẫn đang là hãng sản xuất vi xử lý lớn nhất dành cho máy tính. Ngoài ra các thiết bị di động của Apple như iPhone, iPad cũng bị ảnh hưởng bởi lỗi này.

Lỗi bảo mật Spectre ảnh hưởng đến vi xử lý một số vi xử lý ARM đang sử dụng trên smartphone và máy tính bảng, cùng một số vi xử lý khác của Intel và ADM sử dụng trên máy tính. Hacker có thể khai thác lỗi bảo mật này để lấy cắp một số thông tin nhạy cảm trên thiết bị của người dùng.

Về cơ bản, lỗi bảo mật Spectre ít nguy hiểm hơn Meldown và mức độ ảnh hưởng ít hơn, nhưng lại khó để khắc phục hơn. Theo các chuyên gia, để khắc phục lỗi bảo mật Spectre sẽ đòi hỏi phải thiết kế lại vi xử lý, trong khi đó để khắc phục lỗi Meltdown sẽ cần phải phát hành bản vá lỗi bằng phần mềm, tuy nhiên điều này cũng sẽ làm chậm hiệu suất của máy tính từ 20 đến 30% so với trước. Trong khi đó lỗi bảo mật Spectre lại rất khó để khắc phục vì Spectre khai thác lỗ hổng trong thiết kế được sử dụng bởi nhiều nhà sản xuất vi xử lý trong nhiều thập kỷ qua, bao gồm cả Intel, AMD và ARM.

Lỗi bảo mật Spectre không thể được vá thông qua bản vá lỗi mà sẽ phải chờ cho đến khi thế hệ vi xử lý tiếp theo được phát hành ra thị trường. Điều này đồng nghĩa với việc các máy tính sử dụng thế hệ vi xử lý cũ có thể sẽ phải “sống chung” với lỗi Spectre. Tuy nhiên, các chuyên gia bảo mật cũng trấn an người dùng rằng Spectre là một lỗi bảo mật rất khó để khai thác.

Sự “trỗi dậy” của trí tuệ nhân tạo

“Trí tuệ nhân tạo” (AI – Artificial Intelligence hay machine intelligence) không phải là khái niệm quá mới mẻ, nhưng năm 2018 chứng kiến sự “bùng nổ” của trí tuệ nhân tạo khi tính năng này được tích hợp ngày càng nhiều vào các thiết bị công nghệ.

Chẳng hạn trên thị trường smartphone, trước đây AI thường chỉ tích hợp vào các mẫu smartphone cao cấp, thì trong năm 2018, AI lại trở thành một tính năng cơ bản khi các mẫu smartphone tầm trung cũng được trang bị tính năng này. Các mẫu smartphone được tích hợp AI như khả năng nhận diện khung cảnh để chụp ảnh đẹp hơn, vi xử lý tích hợp trí tuệ nhân tạo để xử lý các tác vụ của người dùng nhanh chóng hơn… đã xuất hiện ngày càng nhiều.

Ngoài smartphone, các thiết bị công nghệ được tích hợp trí tuệ nhân tạo hoặc máy học để hoạt động thông minh hơn cũng trở nên phổ biến, như các thiết bị Internet cho vạn vật (Internet of Things) như loa thông minh, khóa cửa thông minh, SmartTV… hoặc thậm chí là các đồ gia dụng ít ai nghĩ đến như máy giặt, tủ lạnh, robot hút bụi… cũng đã được tích hợp trí tuệ nhân tạo để hoạt động hiệu quả hơn và hiểu ý người dùng hơn.

Có thể nói 2018 là một năm “bùng nổ” của trí tuệ nhân tạo và không quá ngạc nhiên nếu bước sang năm 2019, công nghệ này sẽ càng được phát triển lên mức cao hơn, phổ biến hơn để người dùng trên toàn cầu có thể tiếp cận một cách dễ dàng hơn.

Giáo sư Stephen Hawking qua đời

Nhà vật lý lý thuyết và vũ trụ học Stephen Hawking mắc bệnh xơ cứng teo cơ một bên từ năm 23 tuổi. Căn bệnh phá hủy hệ thống neuron thần kinh khiến cơ thể ông bị liệt. Bác sĩ dự đoán chỉ có thể sống thêm hai năm, song Hawking sống hơn 50 năm.

“Dưới bóng mây đe dọa của cái chết, tôi ngạc nhiên phát hiện rằng mình tận hưởng cuộc sống còn hơn trước. Tôi bắt đầu đạt được tiến triển trong nghiên cứu của mình”, Hawking nói.

Ông trở thành giáo sư vật lý năm 35 tuổi, đặt nền móng cho ngành vũ trụ học với giả thuyết hố đen phát ra “bức xạ Hawking” năm 1974. Cuốn sách Lược sử thời gian năm 1988 do ông là tác giả đã có hơn 10 triệu bản bán ra.

Stephen Hawking qua đời tại nhà riêng ở Cambridge (Anh), hôm 14/3/2018, hưởng thọ 76 tuổi. Cách ông vượt qua bệnh tật và đạt đến đỉnh cao trong nghiên cứu đã truyền cảm hứng cho những người làm khoa học.

Sự trỗi dậy của các phương tiện bay

Năm 2018 ghi nhận nhiều mẫu xe bay được giới thiệu và thử nghiệm, thứ trước đây chỉ có trong các bộ phim khoa học viễn tưởng. Xe bay siêu nhẹ điều khiển bằng cần lái Flyer được công ty Kitty Hawk ở Mỹ ra mắt tháng 6/2018 với 10 cánh quạt và pin để có thể bay trong 20 phút. Mẫu xe có thể bay cao ba mét với vận tốc tối đa 32 km/h.

Công ty Terrafugia cũng đang sản xuất mẫu xe bay Transition tại Mỹ. Xe hai chỗ vận hành bằng điện và xăng, có thể chuyển giữa chế độ lái và bay trong chưa đầy một phút. Transition có thể bay 640 km, tốc độ tối đa 160 km/h.

Scorpion, mẫu xe bay cá nhân đầu tiên trên thế giới của công ty Hoversurf, được mở bán vào cuối tháng 10. Mẫu xe cất hạ cánh thẳng đứng kết hợp giữa thiết kế máy bay không người lái và xe máy 4 bánh đang được cảnh sát Dubai luyện tập.

Scorpion có thể bay ở độ cao 5 mét, vận tốc tối đa là 96 km/h. Các phương tiện bay đang hứa hẹn viễn cảnh chấm dứt tình trạng ùn tắc giao thông trong tương lai.

Máy bay siêu thanh Mỹ chở người lên rìa vũ trụ

Ngày 13/12, VSS Unity, máy bay siêu thanh gắn động cơ tên lửa của hãng Virgin Galactic, đã phóng lên rìa vũ trụ từ Cảng Hàng không và vũ trụ Mojave ở California.

VSS Unity tách khỏi tàu mẹ WhiteKnightTwo ở độ cao 13.106 m, kích hoạt động cơ tên lửa trong 60 giây và bay thẳng lên cao với tốc độ gấp gần ba lần vận tốc âm thanh. Máy bay đưa hai cựu phi công lên độ cao tối đa 82,7 km, vượt mốc rìa vũ trụ là 80,5 km.

Thử nghiệm này cho thấy khả năng chở người lên rìa vũ trụ an toàn của VSS Unity, giúp Virgin Galactic tiến gần hơn tới mục tiêu đưa du khách vào không gian. “Lần đầu tiên trong lịch sử, một phi thuyền có người lái được chế tạo để chở hành khách tư nhân bay lên vũ trụ”, Richard Branson, nhà sáng lập Virgin Galactic, chia sẻ.


THAM KHẢO CÁC NGUỒN

  1. 10 sự kiện nổi bật nhất trong làng công nghệ thế giới năm 2018 – Dân Trí
  2. Những sự kiện thế giới nổi bật năm 2018 – VNExpress
  3. 10 sự kiện thế giới năm 2018 – Báo Người Tiêu Dùng
  4. 10 sự kiện thế giới nổi bật năm 2018 – Báo Hà Nội Mới
  5. Những sự kiện thế giới nổi bật năm 2018 – VietNamNet
  6. 9 sự kiến đáng chú ý 2018 – viettimes.vn
  7. 10 sự kiện thế giới nổi bật năm 2018 do TTXVN bình chọn – bnews.vn
  8. Nhìn lại các sự kiện nổi bật 2018 – VOA Tiếng Việt
  9. 10 sự kiện khoa học nổi bật thế giới năm 2018 – VNExpress
  10. Toàn cảnh thế giới năm 2018: Cuộc cạnh tranh giữa các siêu cường – VTV

Bài liên quan

Nhận thức, hiểu biết Sai Sự thật

Khung phân loại NDP – Phân loại Tri thức theo lĩnh vực

CON ĐƯỜNG TRUNG ĐẠO – Vượt trên cả Nhất Nguyên và Nhị Nguyên